TROID GUATR TEDAVISI-Prof Dr Metin Ozata

troid bezi, troid yetmezligi, troid hastaligi, troid kanseri, Nodul, Guatr, Tiroid

TROID BEZI VE GOREVLERI

Troid bezi boynumuzun on tarafinda bulunan  bir organimizdir.  Troid bezinin gorevi tiroid hormonlarini uretmek, depolamak ve gerektiginde kana vermek ve boylece metabolizmamizi ayarlamaktir.
   Troid bezi kucuk bir bezdir; 15-20 gram kadar agirligi vardir ve bir ceviz buyuklugundedir.  Boynun on tarafinda cildin altinda bulunur ve kelebek seklindedir. Kelebegin kanatlari sag ve sol lob olarak adlandirilirken, bu iki lobu birlestiren ortadaki  kisma   istmus adi verilir. Her lob 4 cm uzunlugunda  ve 1-2 cm enindedir.
   Troid bezi adem elmasi denen nefes borusu cikintisinin (girtlak) tam arkasindadir ve yutkunmakla asagi yukari hareket eder. Doktorlar muayene sirasinda bu nedenle yutkunmanizi isterler.  
 
Sekil 1: Normal Tiroid Bezi
Tiroid bezi gida ve suyla alinan iyot minerali ile tiroid hormonlari yapan bir organdir. Su ve gidalarla alinan iyot bagirsaklardan kana gectikten sonra boynumuzda bulunan tiroid bezine gelir ve tiroid hormonlarinin uretilmesinde kullanilir. Tiroid bezine giren iyot burada tirozin isimli aminoasitle birleserek T3 ve T4 adi verilen tiroid hormonlarinin olusumunu saglar. T4 hormonun yapisinda dort tane iyot molekulu oldugu icin T4, T3 hormonun yapisinda ise 3 tane iyot molekulu  oldugu icin T3 adi verilmektedir. Tirozin aminoasiti yedigimiz proteinli gidalarla saglanir.  Goruldugu gibi tiroid hormonlarinin yeteri kadar yapimi icin protein ve iyodun gida ve suyla  vucuda yetecek kadar alinmasi gerekmektedir. Bezde olusan T3 ve T4 hormonlari  daha sonra kan dolasima salinarak vucudun butun organlarina ve hucrelerine  girer ve etkilerini gosterir.

 


 
Sekil 1: Tiroid bezinin iyot alimi  sonrasi T3 ve T4 hormon olusumu ve TSH salinimina etkisi

Vucudumuzdaki tum hucreler tiroid hormonlarindan etkilenmektedir. Insanin, anne karnindayken  gelisimi, dogduktan sonra buyumesi ve tum metabolizma faaliyetleri tiroid hormonlari tarafindan kontrol edilmektedir. Tiroid hormonlarinin vucudumuzda etkilemedigi organ veya hucre yok gibidir. Kalp hizi, kan kolesterol duzeyi, vucut agirligi, kaslarin guclu olmasi, adet duzeni, cilt ve tirnaklar, kemikler, seks organlari, beyin ve psikolojik durum tiroid hormonlarindan etkilenmektedir.
   Tiroid bezinden  iki turlu tiroid hormonu salgilanir. Bunlardan  daha fazla salgilanani T4 (%80 oraninda salgilanir), daha az salgilanani (%20’si) ise  T3 hormonudur.  Hucrelere giren ve etkili olan hormon T3 hormonudur; T4 hormonu hucreye girmez. Bu nedenle T4 hormonu vucudumuzda  ozellikle karacigerde  ve diger organlarimizda  deiyodinaz enzimleri ile T3 hormonuna donusmektedir.  Bu donusumun bozulmasi durumunda T3 yeterince olusamaz ve tiroid hormonlari etkisini gosteremez.  
Kandaki T4 ve T3 hormonlari bazi proteinlere baglanarak dolasirlar. Bu proteinlere baglanan tiroid hormonlarina total T4 ve total T3 adi verilir. Kanda bulunan tiroid hormonlarinin cok azi  kanda hicbir proteine baglanmadan  serbest olarak bulunur ki, bunlara serbest T3 ve serbest T4 hormonlari denir. Serbest T3 ve serbest T4 hormonlari total T3 ve total T4 hormonlariyla  bir denge halinde bulundugundan tiroid bezinin  calisma durumunu (az, cok veya normal calismasini) en iyi yansitan  testler serbest tiroid hormonlaridir.  Kan dolasimindan hucrelere  total hormonlar degil serbest hormonlar girmektedir. Bu nedenle total T4 ve T3  tetkikleri yerine serbest T4 ve serbest T3  hormonlarini olcturmek daha iyidir.
   Tiroid bezinin calismasi beynimizin tabaninda  bulunan hipofiz bezi tarafindan kontrol edilir. Hipofiz bezi, TSH adi verilen bir hormon salgilar ve bu hormon kan yoluyla tiroid bezine gelerek  ondan  tiroid hormonu yapmasini ister   TSH hormonu tiroid bezinin iyot tutmasini sagladigi gibi tiroid hormonlarinin yapilmasini da saglar.
   Tiroid bezi az hormon salgiladiginda hipofiz bezi TSH salgisini artirarak  tiroid bezinin daha cok hormon uretmesini saglar. Bu nedenle tiroid bezinin az hormon salgiladigi tiroid yetmezliginde (hipotiroidi) kanimizda TSH  hormonu normalden yuksek,  fakat T3 ve T4 hormonlari dusuk olarak bulunur.
   Tiroid bezi bazi hastaliklar nedeniyle cok hormon salgilarsa, yani kanimizda T3 ve T4  hormonlari cok artarsa bu defa hipofiz bezinden salgilanan TSH hormonu azalir. Kanimizda T3 ve T4 hormonlari  ne kadar yukselirse TSH  hormonu da o  kadar azalir. Hipertiroidi denilen tiroid bezinin asiri calismasi durumunda kanimizda T3 ve T4 hormonlari yuksek iken TSH hormonu normalin altina iner ve dusuktur.
   Goruldugu uzere hipofiz bezi kandaki T3 ve T4 hormon duzeyine gore TSH  hormon salinisini azaltip artirmaktadir.
    Hipofiz bezi ise,  beynimizde, hipofiz bezinin uzerinde bulunan hipotalamus organi tarafindan kontrol edilir.  Hipotalamus organi  salgiladigi TRH isimli hormon ile hipofiz bezinden TSH salinisini saglar.
   Goruldugu gibi hipotalamus, hipofiz ve tiroid bezi birbirine bagimli olarak calisan ve  birbirlerini kontrol eden 3 bezdir. Tiroid bezini hipofiz bezi kontrol ederken, hipofiz bezini de hipotalamus organi kontrol etmektedir. Hipotalamusdan salgilanan TRH hormonu hipofiz bezini etkileyerek buradan TSH hormonu salgilatir. Hipofizden salgilanan  TSH hormonu ise tiroid bezinden tiroid hormonlarinin  yapilmasini ve kana salgilanmasini saglar. Sekil 2’de bu iliski gosterilmistir.

 

Tiroid hormonlari metabolizmamizi hizlandirir:
Tiroid hormonlarinin en onemli gorevlerinden birisi bazal metabolizma denilen istirahat halindeyken harcanan kalorileri ayarlamasi ve enerji uretimini saglamasidir. Bu sayede vucudumuzun  isisi ayarlanir ve belirli bir duzeyde tutulur. Bu isi olusmasi olayi aldigimiz oksijenin yakilmasi sirasinda olusur. Goruldugu gibi tiroid bezi vucudumuzu bir soba gibi isitmaktadir. Tiroid bezi az calisirsa vucut isisi duser ve usuruz. Bunun tersine cok calisirsa metabolizma hizlanarak kendimizi sicak hissederiz ve sicak yerlerden kacariz.
 Tiroid hormonlarinin kan yaglari uzerine etkisi :
 Tiroid hormonlarinin fazla  salgilanmasi kan yaglarinin yani kolesterol ve trigliserit dedigimiz yaglarin yakilmasini artirarak bunlarin kan duzeylerinde azalma yapar. Tiroid hormonlarinin az salgilandigi durumda (hipotiroidi) metabolizma yavasladigindan kan yaglari fazla yakilamaz ve kanda birikir. Sonucta kandaki kolesterol ve trigliserit isimli yaglar cok yukselir. Bu nedenle kan yaglari yuksek kisilerde mutlaka tiroid hormon tetkikleri yapilarak altta bir tiroid bezi az calisma durumu olup olmadigi arastirilmalidir. Kan yaglarini yukselten diger bir hastalik ise seker hastaligidir.
 Karbonhidrat metabolizmasina etkisi:
 Tiroid hormonlarinin ekmek, seker ve  nisasta gibi karbonhidratlarin yakilmalari ve boylece enerji uretilmesinde onemli  gorevleri vardir.  Kandaki sekerin insulin hormonu sayesinde hucrelere girmesini tiroid hormonlari artirir. Kanda seker azaldiginda ise tiroid hormonlari  karacigerden kana seker salinmasini  artirarak kan sekerinin daha fazla dusmesini onler. 
Tiroid hormonlarinin buyume ve boy uzerine etkisi:
Cocuklarin buyumesi icin tiroid hormonlarinin yeteri kadar kanda olmasi gerekir. Tiroid hormonu az salgilanan cocuklarda buyumede gerilik, boy kisaligi veya cucelik olusur.
Beyin gelisimi ve anne karnindaki bebegin buyumesi tiroid hormonlarina baglidir:
Anne karnindaki bebegin beyin gelisimi anneden gobek kordonuyla gelen tiroid hormonlarina baglidir. Eger annede tiroid yetmezligi varsa az hormon gelir ve bebegin beyin gelisimi iyi olmaz ve zeka geriligi ortaya cikar. Bu nedenle gebeligin ilk aylarinda tiroid hormon tetkiki yapilarak  tiroid hormon azligi olup olmadigi arastirilmalidir.  Beyin disindaki diger organlarin gelisimi icin de tiroid hormonlarinin yeteri kadar vucutta bulunmasi gerekir. 
 Tiroid hormonlari istah ve vucut agirligini kontrol eder:

Tiroid hormonlarinin az salgilanmasi veya fazla salgilanmasi istah ve vucut agirliginda degisiklikler yapmaktadir. Tiroid hormonlarinin az olmasi gida alma olayini azaltirken fazla olmasi istahi artirarak asiri yemek yenmesine neden olur. Kiloda gorulen degisiklikler ise tiroid hormonlarinin bazal metabolizma hizini etkilemesinden kaynaklanmaktadir.  Hipotiroidi denilen tiroid bezinin az calismasi durumunda onceki kiloya gore %15-30 oraninda  kiloda artma, hipertiroidi denilen tiroid hormonlarinin fazla salgilanmasi durumunda ise  onceki kiloya gore % 15 oraninda  kilo  kaybi soz konusudur. Ilaclarla tedavi  yaptigimiz hipertiroidili hastalarda yaklasik 1-2 ay sonra hastalarin kilo almaya basladigini goruruz.  Hipertiroidi durumunda bazal metabolizma hizi fazladir ve asiri oksijen tuketimi vardir. Bazal metabolizma hizindaki bu degisiklikler karbonhidrat ve yag metabolizmasini da etkileyerek  kan yaglari  duzeylerinde degisiklikler yapmaktadir.  Tiroid hormonlari vucudumuzda yag yapim hizini   ve  yag yakilmasini etkilemektedir.  Karaciger ve yag dokusunda bulunan ve  yag yapimini saglayan enzimler  tiroid hormonlarindan etkilenmektedirler.