TROID GUATR TEDAVISI-Prof Dr Metin Ozata

troid bezi, troid yetmezligi, troid hastaligi, troid kanseri, Nodul, Guatr, Tiroid

TIROIDIT-TROIDIT-TROID BEZI ILTIHABI

TIROID BEZININ ILTIHAPLARI –TIROIDIT VE HASHIMOTO
       
Tiroid bezinin cesitli nedenlerle iltihaplanmasina tip dilinde tiroidit adi verilir. Tiroid bezindeki iltihap bagisiklik sistemindeki bir bozukluk nedeniyle iltihap hucrelerinin tiroid bezine hucum etmesi ve orada birikmesi seklinde olabildigi gibi,  virus ve bakteri denen mikroplarin kan yoluyla tiroid bezine gelerek orada iltihap yapmasi  ve bezin yapisini bozmasi seklinde  de olabilir.
Tiroid bezinin iltihaplari  virusler nedeniyle olursa ani baslangicli ve kendiliginden duzelen bir  hastalik seklinde  olur. 
 Tiroid bezindeki iltihap boyunda agri ile kendini gosterir ve  bezde depolanmis hormonlarin kan dolasimina dokulmesine ve hormonlarin yukselerek carpinti, terleme ve zayiflama gibi sikayetlerin ortaya cikmasina neden olur. Iltihap  cogu hastada kendiliginden duzelir ve hormonlar normale gelir. Bu durum gecici bir iltihap olayidir.
Omur boyu suren  ve sessizce giden  ve agri yapmayan Hashimoto tipi iltihaplarda ise bezdeki hucreler  bagisiklik sistemindeki bozukluk nedeniyle yavas yavas yok olur ve sonunda hormon uretecek hucre kalmadigindan tiroid bezi yetmezligi gelisir.
 
Tiroid bezi iltihaplarinin cesitli sekilleri asagida siralanmistir:
• Bakterilerin neden oldugu, ani baslayan ve abse yapan  tiroid bezi iltihabi (Cerahatli tiroidit)
• Viruslerin neden oldugu, boyunda  siddetli agri yapan ve  kismen yavas baslangicli tiroid iltihabi (viral  veya agrili tiroidit)
• Bagisiklik sistem bozuklugu nedeniyle olusan ve omur boyu suren Hashimoto tipi tiroid bezi iltihabi
• Dogum sonrasi gorulen tiroid bezi iltihabi
• Tiroid bezini tahta gibi sertlestiren iltihap (Riedel tiroidit)

TIROIT BEZININ CERAHATLI ILTIHABI (TIROIT ABSESI)
Tiroid bezindeki abseli iltihap, hizli bir sekilde basladigindan tip dilinde ‘’akut tiroidit’’ adi da verilir. Genellikle bezde abse olustugundan buna ‘’irinli  tiroid bezi iltihabi’’,  ‘’cerahatli tiroidit’’ veya   ‘’bakterilerin yaptigi tiroidit’’  gibi isimler verilir. 
Genellikle  kan veya lenf  dolasimi yoluyla  gelen mikroplarin tiroid bezine yerleserek iltihap yapmasi ile olusur. Siklikla stafilokok, streptokok gibi bakteriler ve mantarlar bu iltihabi yapar. 
Belirtileri :
Ates, usume, titreme ve carpinti ile baslar. Ates 38.0–40.5  °C arasindadir. Tiroid bezinin bir tarafinda sisme, agri  ve asiri hassasiyet olusur. Agri nadiren kulak ve ceneye yayilir. Tiroid bezi buyur, sicaktir ve hassasiyet vardir. Hasta basini arkaya atamaz.  Yemek yemede zorluk ve lenf bezlerinde sislik olabilir.  Tiroid bezindeki iltihap abse yapar ve tiroid bezi uzerindeki cilt kirmizi bir renk alabilir.
Laboratuar Tetkikleri:
Abseli tiroid bezi iltihabinda tiroid hormonlarinda artma olmaz. Anti-TPO ve Anti-tiroglobulin antikorlari kanda normal seviyededir.  Tiroid sintigrafisinde abse alani  kendini belli eder.  Tiroid ulrasonu da  absenin yerini saptamak icin faydalidir.  Teshis icin  igne biyopsisi yapilir.  Tam kan tahlili yapildiginda Kandaki  beyaz kan hucreleri (lokosit) sayisi artabilir.
Tedavi:
Istirahat ve   antibiyotik tedavisi yapilir.  Antibiyotik tedavisiyle iyilesme olmazsa  ameliyat yapilir.
VIRUSLERIN YAPTIGI  AGRILI  TIROID BEZI ILTIHABI
Bu hastaliga   ‘’viral tiroidit’’,  ‘’de Quervain tiroiditi’’ ve ‘’dev hucreli tirodit’’ isimleri de verilir.
Virusler tarafindan olusturulan bir tiroid bezi iltihabidir. Bu hastalik yazin ve sonbaharda daha sik ortaya cikar ve ozellikle  virus enfeksiyonu (grip, nezle, ust solunum yolu enfeksiyonu)   geciren bir kiside  birkac hafta sonra ortaya cikar. 
Sikayetler:
Viruslerin yaptigi tiroid bezi iltihabinin en onemli ozelligi boyun on bolgesinde  siddetli agri olmasidir ve bu agri tek tarafli olarak  kulak ve ceneye yayilir. Agri  ortaya cikmadan bir kac hafta once kas agrisi, ates, halsizlik, bogaz agrisi ve yutkunmakta zorluk  bulunabilir. Bazen  hastalik  farenjit ve boyunda agri ile baslar ve agri ve hassasiyet giderek artar. Ates 37.5 ºC-38.3 ºC ve hatta 40 °C olur.  Bazi hastalarda halsizlik, yorgunluk, ates ve eklem agrilari olabilir. Agri  tiroid bezinin bir tarafindan obur tarafina kayabilir. Bazen  agri yayilmadan oldugu yerde kalir.  Bazi hastalarda agri cene ve kulaklara yayilir ve agri yutkunmakla, oksurmekle ve bas hareketiyle artar. Agri bazi  kisilerde gece daha fazla olur. % 50 hastada  carpinti, kilo kaybi, sinirlilik, ellerde nemlilik ve  titreme olabilir.   Tiroid bezinde hassasiyet, sertlik, nodul gelisimi  ve buyume  olabilir. Iltihabin oldugu bolge  hassas ve serttir. Tiroid bezi o kadar agrilidir ki hasta muayene edilmesini ve elle dokunulmasini  istemez.  Bu hastalik  6 hafta veya bazen 2-5 ay surebilir ve  cogunlukla kendiliginden duzelir.
Hastaligin Gidisi veya Seyri:
Baslangicta iltihap nedeniyle tiroid bezinde   hasar olusur ve  bezdeki tiroid  hormonlari kan  dolasima dokulur. Bezde agri ve  hassasiyet  vardir. Tiroid sintigrafisinde  tiroid bezi gorulemez.  Vucutta iltihap oldugunu gosteren sedimantasyon  tetkiki cok yuksek (saatte 50 veya 100 mm) cikar ve tiroid bezinin asiri calismasi bulgulari (carpinti, titreme, halsizlik, sinirlilik) olabilir. Bu donem  4-8 hafta surebilir. Bu donemde kandaki T3, T4  hormonlari yuksek, TSH  dusuktur; yani tiroid bezinin asiri calismasi durumu vardir. Tiroglobulin  tetkiki kanda yuksektir. % 1-5  hastada omur boyu surecek tiroid yetmezligi gelisebilir.   Sedimantasyon 80-100 mm/saat’e kadar yukselir. Sedimentasyon normal ise hastadaki agri  tiroid bezi iltihabindan kaynaklanmiyor demektir. Ancak bazen hastalar sedimantasyonun dusmeye basladigi donemde doktora basvurabilir.  Hastalik duzeldikce sedimantasyon azalir ve normallesir. Kanda beyaz kan hucresi( Lokosit) sayisi normaldir. Erken  donemde SGOT, SGPT, alkalen fosfataz, CRP ve  LDH  gibi kan tetkikleri yuksek olabilir.  Kanda ferritin duzeylerinde de artma olabilir.  Tiroid antikorlari  dedigimiz anti-TPO ve anti-Tiroglobulin olcumleri genellikle yukselmez. Tiroid ultrasonunda bezde nodul alanlari olabilir. Bunlarin gercek nodul olup olmadigini anlamak icin hastaligin iyilesmesini beklemek gerekir. Iltihabi donemde bu alanlarda devamli degisiklik oldugundan  hastaligin duzelmesini beklemek en iyisidir.
Laboratuvar Bulgulari:
Kansizlik olabilir.
Sedimantasyon yuksekligi  (genellikle 50-100 mm/saat arasindadir) sik gorulur.
TSH hormonunda dusukluk, T4 ve T3 duzeylerinde  ve CRP tetkikinde de yukseklik (iltihabin siddetine gore) vardir.
Tiroglobulin  tetkikinde  yukselme saptanir.
Ayrica SGOT, SGPT, alkalen fosfataz ve ferritin tetkiklerinde erken donemde yukseklik  olabilir.
Anti-TPO ve antitiroglobulin antikorlar kanda yukselmez.
Tiroid sintigrafisinde bez gorulmez veya silik gorulur.
Tiroid ultrasonunda  iltihabi belirtiler ve bezde nodullesen alanlar olabilir.
Tedavi:
 Agrili donemde  Aspirin  veya diger agri kesici ilaclar (Apranax, Parol, Naprosyn ve Endol gibi) agriyi duzeltir. Bazi kisilerde agri gece daha fazla olur. Bu nedenle yatmadan once agri kesici alinabilir. Kalsiyum, magnesium ilave verilebilir. Agrisi, agri kesici ilaclarla gecmeyen hastalarda kortizon ilaci verilir. Kortizon ile agri bazen ilac alindiktan bir kac saat sonra veya 24 saat icinde hizla gecer ve hasta rahatlar. Eger agri  kortizon  tedavisiyle gecmiyorsa  baska hastalik dusunmek gerekir. Kortizon tedavisiyle duzelen hastalarin bazilarinda kortizon ilaci azaltilirken agri tekrar baslayabilir. Bu tur hastalarda  kortizon tedavisine bir sure daha devam edilir. Bunlarda siddetli iltihap var demektir. Tiroid bezi iltihabi geciren hastalarda boyunda rahatsizlik hissi  bazi kisilerde aylarca devam edebilir. Bazen kortizon ilaci verecegiz denilince bazi hastalar nedensiz yere korkmaktadir. Kortizon ilacinin   midenizde ulser veya gastrit yoksa hicbir zarari olmaz ve bosu bosuna agri cekmemis olursunuz.
Hastalarin cogunda tiroid bezindeki iltihap kendiliginden duzelir ve hormonlar normal seviyeye gelir. Ancak hastalarin % 10’nunda devamli olan yani kalici tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisir. Ozellikle iyotlu tuz kullanan veya iyot alan hastalarda  hipotiroidi daha sik gorulur. Tiroid bezi iltihabi geciren bu hastalarin  % 2’sinde ileride tekrar iltihap olabilir. 

DOGUM YAPAN KADINLARDA OLUSAN TIROID BEZI ILTIHABI
Dogum sonrasi kadinlarda gorulen tiroid bezi iltihabina tip dilinde ‘’postpartum tiroidit’’ adi verilir. Bu iltihap turu agri yapmaz ve  dogum yapan kadinlarin % 7.2’sinde ilk yil icinde ortaya cikar. Bagisiklik sistemindeki bir bozukluk sonucu ortaya cikar. Genellikle kanlarinda anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlarda  ve tip 1 seker hastaligi olan kadinlarda  daha sik olusur. Bu nedenle gebelik oncesi veya gebelik doneminde kaninda anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlar ile seker hastasi kadinlar dogum sonrasi mutlaka tiroid hormon tetkiki yaptirmalidir.
Bu iltihap turu genetik egilimi olan kadinlarda  ve ailelerinde otoimmun tiroid hastaligi (Hashimoto hastaligi veya Graves hastaligi gibi) olan kadinlarda daha sik gorulur.   Onceki gebeliginde dogum sonrasi tiroid  bezi  iltihabi  geciren kadinlarin % 75’inde  tekrar olusur.  Kanlarinda anti-TPO antikoru yuksek olan kadinlar  ilk gebeliklerinde tiroid bezi iltihabi gecirmezlerse sonraki gebelikte % 25 oraninda olusma riski vardir.
  Tiroid bezi iltihabi genellikle  dogumdan  sonraki ilk 6 hafta–3 ay icinde gorulur. Ancak  agri yapmadigindan hastalarin cogu  tiroid hormonlarinin kanda dustugu donemde halsizlik, yorgunluk ve  kansizlik gibi sikayetler olunca basvururlar.
  Bu kadinlarda hafif buyuk, duz ve sert bir guatr olabildigi gibi  yaklasik yarisinda   guatr yoktur.
 Hipotiroidizm yani tiroid yetmezligi % 25 hastada  kalici olur ve  hastalarin  yaklasik yarisinda devam eden bir guatr vardir. Bu hastalarda tiroid hormon ilaci (Levotiroksin) ile tedavi yapilir.

  
TIROID BEZINDE ASIRI SERTLIK YAPAN TIROID BEZI ILTIHABI (RIEDEL TIROIDITI)
 
Cok nadir gorulen bu  tiroid bezi  iltihabinda tiroid bezi tahta gibi serttir. Bu sertlik nedeniyle  hastada guatr olmasa bile yemek borusu ve nefes borusuna basi yaparak  nefes darligi veya yemede zorluk yapar. Yavas ve hizli buyuyen guatr vardir.  Boyunda agirlik hissi  olusur.
Cogunlukla hastalarin tiroid hormonlari normal olsa da   % 25 olguda   tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisebilir. Tiroid  antikorlari (anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorlari)  % 67  hastada  yuksek olabilir.  Teshis icin igne biyopsisi yapilir. Tedavide bazi olgularda kortizon tedavisi faydali olabilir. Rahat nefes alabilmek icin  cerrahi tedavi gerekebilir.